Speech Frans Timmermans

Brussel: ook úw hoofdstad

Als Frans Timmermans wordt geïntroduceerd valt al snel het woord ‘bevlogen’. Ook bij zijn keynote voor het jaarcongres van de IPO zal dat weer blijken. Maar het blijkt ook aan een kleine opmerking als hij een nieuw –dunner– boekje over het verbeteren van Europese regelgeving in ontvangst neemt. Van Mariëtte Pennarts-Pouw. “Een vrouw...” zegt hij. “Het is goed ook een vrouw te zien die hierbij betrokken is. Want het is wel een heel erg mannenfeestje! Gelukkig zie ik wel veel Limburgers, dus dat is alvast winst...”

Agenda overeind houden

Dit gezegd hebbende grijpt hij terug naar het project waar hij de afgelopen periode bij betrokken is geweest. Het terugdringen van Europese regelgeving. “Politici zijn in het algemeen slecht in het terugkijken naar wat ze gemaakt hebben. Ik wil mensen uit de praktijk oproepen om ons te vertellen hoe het beter kan.” De inspanningen op dit gebied zijn zo’n beetje op de helft, stelt Timmermans. “Het point of no return is nog niet bereikt, we hebben nog vier, vijf jaar nodig.” Hij roept de regionale bestuurders in de zaal op om ook in de komende tijd met hem samen te blijven werken aan betere regelgeving. “Laten we samen deze agenda overeind houden. Ik beloof u dat ik me daar sterk voor zal maken, ook als ik eventueel tot nieuwe voorzitter van de Europese Commissie wordt verkozen.”

De EU als instrument

Er is op dit congres veel gezegd waar Timmermans op zou willen reageren. Hij doet dat door snel de stap te maken naar het ‘grote verhaal’. Zijn –zoals hij het zelf noemt– “ultieme drijfveer” om zich in te zetten voor samenwerking in Europa. “Laten we niet vergeten,” zegt hij “...dat de EU geen doel is op zich. Het is een instrument. Laten we niet vergeten dat we hier in Europa al decennia lang onze ruzies aan de vergadertafel uitvechten, en niet meer op het slagveld.” Hij stipt aan: samenwerking op het gebied van de economie, het landbouwbeleid, het handelsbeleid heeft Europa in onderlinge afhankelijkheid samengebracht. “De tijd dat één land de macht heeft om zijn buren te domineren is voorbij.” Maar, zo waarschuwt Timmermans: de impuls om dat te doen is nog steeds latent aanwezig, en dat is een tendens waar we ons goed bewust van moeten zijn.

Kleine escalaties, grote gevolgen

Hij refereert aan het boek ‘The Sleepwalkers’ van Christopher Clark, over hoe de landen van Europa de Eerste Wereldoorlog zijn ingerommeld. Met kleine escalaties, met kleine stapjes. Dat gevaar dreigt ook nu, vertelt Timmermans, die met voorbeelden uit zijn eigen loopbaan laat zien hoe zulke kleine stapjes tot grote veranderingen kunnen voeren. Hij vertelt over het vallen van de muur, over de vereniging van Duitsland, over het uiteenvallen van de Sovjetunie. Grote veranderingen die niemand destijds voor mogelijk hield. Timmermans: “En zoiets kan Europa ook overkomen!”  

Het verhaal vertellen

Maar, zo zegt Timmermans: “Tegelijkertijd ben ik optimistisch. De bevolking van Europa is voor het grootste deel vóór lotsverbondenheid in Europa.” Maar tegelijkertijd, zo waarschuwt hij, zijn burgers onzeker over hun toekomst. Bestuur, instellingen, overheden: ze staan overal ter discussie. En dat is niet vreemd, zo middenin de vierde grote technische revolutie. “Iedereen is onzeker...” zegt Timmermans. “Wat als mijn werk wordt overgenomen door een robot? Heb ik volgend jaar nog wel werk?” Timmermans denkt van wel. Hij heeft de synergie zien werken in Eindhoven. De synergie tussen bedrijfsleven, high tech, overheden, onderwijs. Daar heeft hij de inspiratie gekregen voor zijn positieve grondhouding. “Ik denk dat we door deze revolutie juist méér werk, méér welzijn en welvaart zullen krijgen.” Maar, zegt hij: “Je moet dat verhaal wél durven vertellen!”    

Controle teruggeven

Hij wijst erop dat de burgers van de lidstaten van Europa kiezen vanuit emotie. Hij noemt het motto van de Brexit: ‘take back control’. Dat was een emotionele oproep, geen rationele. Timmermans: “Mensen hebben onzekerheden over hun persoonlijke toekomst. We moeten niet vergeten dat emotie bepalend zal worden voor de politieke keuzes van de bevolking. We zullen als EU de mensen het gevoel moeten geven dat ze de controle terug kunnen nemen.” Het is een illusie, zegt Timmermans, dat terugtrekken achter de landsgrenzen ons de kracht zal geven de problemen van de toekomst aan te pakken. En hij geeft voorbeelden om dat te staven. Als eerste de opwarming van het klimaat. “Als we dat niet aanpakken brengen we de wereld naar de rand van de afgrond, en dat is niet overdreven.” Hij wijst op de Verenigde Staten, waar een president aan de macht is die “gebrek aan verantwoordelijkheid” toont op dit gebied, aldus Timmermans. Een president die niet denkt in vriendschappen en in vertrouwen, maar louter in belangen. Timmermans: “Dat is moreel en politiek armoede van de ergste soort.”

Amerika en Rusland

Timmermans wijst erop dat er in Amerika een president aan de macht is die Europa graag zou willen opbreken. Niet omdat hij een hekel aan Europese samenwerking heeft, maar omdat hij meer voordeel ziet in losse handelsovereenkomsten met Europese landen. Timmermans: “Als we eerlijke handel willen, moeten we als Europa sterk genoeg zijn om onze normen overeind te houden tegen een president die lak heeft aan onze uitgangspunten.” Timmermans wijst ook op Rusland, waar Poetin “een uitdaging voor ons” vormt. “Ze worden steeds wilder, nemen steeds grotere risico’s. Alleen een eensgezind Europa is in staat om daar weerwoord tegen te geven.”

Feedback uit te praktijk

En een eensgezind en door de burgers gedragen Europa, dat kan alleen als we ons vier lessen inprenten, zegt Timmermans. Wieden in de regelgeving; zekerheid voor het bedrijfsleven op de lange termijn; luisteren naar mensen uit de praktijk; en als laatste het instellen van een onafhankelijk orgaan dat de praktische invoering van regels bekijkt. Laten we niet vergeten, zo zegt Timmermans: “Dat we er zijn om het de burgers en ondernemers makkelijk te maken, niet om het onszelf makkelijker te maken.” Hij doet een oproep aan de zaal. Aan lokale bestuurders, statenleden, aan mensen van de provincie en de waterschappen. “Mobiliseer zoveel mogelijk mensen uit de praktijk, mensen om ons feedback te geven. Zeg ons hoe we het beter kunnen doen. Als je ons zegt hoe we het beter kunnen doen, dan beloof ik jullie dat we zullen luisteren.” Hij herhaalt dit elders, met net andere woorden, in een videoboodschap: “Help ons jullie beter te helpen.”

Hoofdstad Brussel

Tot slot hamert hij nogmaals op de uitgangspunten van het Europese samenwerkingsproject. Hij voert ons terug naar de basis, naar de uitgangspunten. “Er mag nooit een tegenstelling ontstaan tussen de persoonlijke vrijheid en de collectieve zekerheid van onze burgers.” Het is een tendens die hij signaleert in een aantal andere landen, waar leiders zeggen ‘ik geef zekerheid, ik geef bescherming, maar geef me in ruil uw vrijheid’. Dat mag nooit het uitganspunt worden van de EU. Daarom is hij blij dat ook de regionale overheden, lokale bestuurders, vandaag naar Brussel zijn gekomen. “Fijn dat u gekomen bent. Naar Brussel. Ook uw hoofdstad!”

Richard Derks
Voeg toe aan selectie